गुरुपूर्णिमा: पद होइन, व्यक्तित्व निर्माण गर्ने गुरुको खोजी
आज गुरुपूर्णिमा नेपाली समाजमा गुरुको सम्मान, ज्ञानप्रतिको श्रद्धा र संस्कारको संरक्षण गर्ने विशेष दिन। परम्परागत रूपमा यस दिन विद्यालयका शिक्षकदेखि आध्यात्मिक गुरुहरूप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने चलन छ। तर आजको परिवेशमा गुरुपूर्णिमाको अर्थ केवल टीका लगाउने, माला अर्पण गर्ने वा शुभकामना आदानप्रदान गर्ने दिनमा सीमित हुनु हुँदैन। यो दिनले आफूलाई सही बाटो देखाउने व्यक्तिहरूको योगदान सम्झने र आफ्नै जीवनप्रति आत्ममूल्याङ्कन गर्ने अवसर पनि ठान्नु पर्छ।
Advertisement 1
सरकारी सेवामा कार्यरत कर्मचारीका लागि पनि गुरुको अर्थ फराकिलो छ। कार्यालयमा नियुक्तिपछि नियम सिकाउने वरिष्ठ कर्मचारी, सेवा प्रवाहको शैली सिकाउने अधिकृत, नैतिकता र अनुशासनको महत्व बुझाउने नेतृत्वकर्ता तथा कठिन परिस्थितिमा सही निर्णय लिन प्रेरित गर्ने व्यक्तिहरू पनि गुरु नै हुन्। सरकारी संयन्त्रमा नियम, कानुन र जिम्मेवारी सिकाउने यस्ता व्यक्तिहरूको भूमिका कुनै पाठ्यपुस्तकभन्दा कम महत्त्वपूर्ण हुँदैन।
तर समयसँगै गुरु र शिष्यको सम्बन्धमा परिवर्तन आएको छ। सूचना र प्रविधिको विकासले ज्ञानको पहुँच सहज बनाएको छ। आज मोबाइल फोनमै हजारौं पुस्तक, तालिम र अध्ययन सामग्री उपलब्ध छन्। तर ज्ञानको स्रोत बढ्दै जाँदा असल मार्गदर्शकको आवश्यकता भने झन् बढेको छ। किनकि सूचना सबैले दिन सक्छन्, तर सही मूल्य, विवेक र जिम्मेवारी सिकाउने काम गुरुले मात्र गर्न सक्छ।
Advertisement 2
निजामती सेवामा पनि यही कुरा लागू हुन्छ। कानुन पढेर कर्मचारी बन्न सकिन्छ, तर इमानदार, सेवामुखी र जिम्मेवार कर्मचारी बन्न अनुभव, संस्कार र मार्गदर्शन आवश्यक पर्छ। सेवाग्राहीलाई सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्ने, सार्वजनिक स्रोतको संरक्षण गर्ने, निर्णय गर्दा निष्पक्षता अपनाउने र पदलाई सेवाको माध्यमका रूपमा बुझ्ने संस्कार कुनै नियमावलीमा मात्र लेखेर स्थापित हुँदैन। त्यसका लागि व्यवहारिक गुरुहरूको आवश्यकता रहिरहन्छ।
आज समाजमा ज्ञानभन्दा पद, अनुभवभन्दा प्रभाव र क्षमताभन्दा पहुँचलाई बढी महत्त्व दिने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा गुरुपूर्णिमाले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ। असल गुरु भनेको पदमा ठूलो व्यक्ति होइन, सही बाटो देखाउने व्यक्ति हो। त्यस्तै असल शिष्य भनेको प्रश्न गर्न जान्ने, सिक्न तयार रहने र प्राप्त ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्ने व्यक्ति हो।
Advertisement 3
सरकारी कर्मचारीका लागि गुरुपूर्णिमाले अर्को जिम्मेवारी पनि स्मरण गराउँछ। आजका कर्मचारी नै भोलिका नयाँ कर्मचारीका गुरु बन्नेछन्। आफूले सिकेका सकारात्मक अभ्यास, सेवा संस्कार र नैतिक मूल्य नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सके मात्र सार्वजनिक प्रशासन बलियो बन्न सक्छ। कार्यालयमा स्वस्थ कार्यसंस्कृति विकास गर्ने, अनुभव बाँड्ने र नयाँ कर्मचारीलाई प्रोत्साहन गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि गुरुपूर्णिमाको सन्देशसँग जोडिएको विषय हो।
गुरुपूर्णिमा केवल विगतका गुरुहरूलाई सम्झने दिन होइन, आफू कसैको मार्गदर्शक बन्न सक्ने क्षमता विकास गर्ने प्रेरणाको दिन पनि हो। ज्ञान बाँड्दा घट्दैन, बरु अझ परिपक्व बन्छ। त्यसैले आजको दिन हामीले सम्मानका शब्द मात्र होइन, असल संस्कार, इमानदार सेवा र जिम्मेवार व्यवहारमार्फत आफ्ना गुरुहरूप्रति सच्चा सम्मान व्यक्त गर्न सक्नुपर्छ।
गुरुको वास्तविक सम्मान फूल, माला वा औपचारिक कार्यक्रममा होइन, उनले सिकाएको मूल्यलाई जीवन र कर्ममा उतार्न सक्नुमा हुन्छ। यही सन्देशलाई आत्मसात् गर्न सके गुरुपूर्णिमा हरेक वर्षको एउटा पर्व मात्र नभई समाज, प्रशासन र राष्ट्र निर्माणको निरन्तर प्रेरणा बन्न सक्छ।
